Mag je persoonsgegevens door AI laten verwerken?

Wanneer is AI-gebruik een verwerking onder de AVG?

De AVG kijkt niet naar de techniek maar naar de gegevens. Gaat het over een persoon die herkenbaar is, dan is elke handeling ermee een verwerking. Ook plakken in een chatvenster.

• Een klantmail laten samenvatten: wel, want er staan een naam en een situatie in.
• Cv's laten sorteren: wel, en dit raakt de kandidaat direct.
• Een supportchatbot op je site: wel, zodra hij gesprekken bewaart of koppelt aan een klant.
• Een productbeschrijving laten schrijven zonder namen: geen verwerking, dat is gewoon tekstwerk.
• Een offertesjabloon opschonen: geen verwerking, zolang er geen personen in staan.

De Autoriteit Persoonsgegevens ziet het als een datalek wanneer iemand persoonsgegevens in een chatbot zet terwijl dat niet is afgesproken. De toezichthouder kreeg daar in 2024 en 2025 tientallen meldingen over.

Je hebt een verwerkersovereenkomst nodig met je AI-leverancier

Laat je een leverancier namens jou persoonsgegevens verwerken, dan schrijft de AVG een verwerkersovereenkomst voor. Jij blijft verantwoordelijk, ook als het bij hen misgaat. Op een consumentenaccount krijg je zo'n overeenkomst niet, en daarom zijn die accounts ongeschikt voor klant-, sollicitanten- of personeelsgegevens.

• Wat de leverancier met de gegevens mag doen, en wat niet.
• Of er op jouw invoer wordt getraind.
• Hoe lang gegevens blijven staan en hoe je ze laat verwijderen.
• Welke andere partijen worden ingeschakeld en waar die zitten.
• Hoe snel je bericht krijgt bij een datalek. Spreek een termijn af waarmee jij je 72 uur haalt.

Waar staat je data, en wat betekent doorgifte buiten de EU?

De meeste AI-leveranciers zitten in de Verenigde Staten. Doorgifte buiten de EU mag alleen met een geldige basis. Voor de VS is dat nu het EU-US Data Privacy Framework: staat je leverancier op die lijst, dan mag het.

Dat kader staat wel onder druk. Het Gerecht van de EU wees op 3 september 2025 een eerste beroep tegen het adequaatheidsbesluit af, maar er loopt nog een vervolgprocedure bij het Hof van Justitie. Daarnaast verloor de Amerikaanse toezichtsraad PCLOB in januari 2025 zijn quorum, een waarborg waar de Commissie op leunde.

Grondslag en doelbinding in gewone taal

Je mag persoonsgegevens niet verwerken omdat het handig is. Je hebt een van de zes grondslagen uit de AVG nodig, en je moet vooraf weten waarvoor. Dat tweede heet doelbinding: wat je voor het ene doel verzamelde, gebruik je niet zomaar voor het andere.

Die laatste regel is waar de meeste plannen stranden. Een klantenbestand dat je hebt opgebouwd om te leveren en te factureren, mag je niet zomaar omkatten tot trainingsmateriaal.

Wanneer moet je een DPIA doen?

Een DPIA is een gegevensbeschermingseffectbeoordeling. Je doet er een als een verwerking waarschijnlijk een hoog risico oplevert voor de betrokkenen. De trigger is het risico, niet de techniek. AI op zich verplicht je nergens toe.

• Je beoordeelt mensen systematisch met een geautomatiseerd systeem, en dat heeft gevolgen voor hen.
• Je verwerkt op grote schaal bijzondere gegevens, bijvoorbeeld over gezondheid of afkomst.
• Je volgt op grote schaal wat mensen doen in een openbaar toegankelijke ruimte.
• Je verwerking staat op de lijst van de AP waarbij een DPIA altijd moet.

Twijfel je, doe hem dan toch. Een DPIA is geen formulier voor de la. Hij dwingt je op te schrijven wat er mis kan gaan en wat je ertegen doet.

Zo werk je je verwerkingsregister bij

Veel ondernemers denken dat het register niet voor hen geldt omdat ze minder dan 250 mensen in dienst hebben. Die uitzondering bestaat, maar hij is smal. Hij vervalt zodra je verwerking structureel is, een risico kan opleveren of bijzondere gegevens raakt. Met personeel en klanten verwerk je structureel.

• Welke tool het is en van welke leverancier.
• Waarvoor je hem gebruikt en op welke grondslag.
• Welke soorten personen en gegevens erin gaan.
• Waar de gegevens staan, of ze de EU verlaten en hoe lang je ze bewaart.
• Of er een verwerkersovereenkomst ligt en waar die staat.

Stappenplan: van chatvenster naar aantoonbaar in orde

1. Maak een lijst van elke AI-tool die wordt gebruikt, ook wat mensen zelf hebben aangezet. Streep weg wat geen persoonsgegevens raakt. Wat overblijft is je werklijst.
2. Zet die tools over naar een zakelijk account en teken de verwerkersovereenkomst.
3. Schrijf per verwerking je doel en grondslag op, in één zin.
4. Kies opslag in Europa waar dat kan, en leg de doorgifte vast waar dat niet kan.
5. Beoordeel of een DPIA nodig is en plan die voordat je live gaat.
6. Minimaliseer wat erin gaat. Geen hele bestanden, alleen de velden die je nodig hebt. Vervang namen door een klantnummer waar dat kan.
7. Zet bewaartermijnen aan en werk je verwerkingsregister bij.

Veelgestelde vragen

Mag ik een cv in ChatGPT plakken om het samen te vatten?

Niet op een gratis of persoonlijk account. Een cv zit vol persoonsgegevens en zonder verwerkersovereenkomst mis je de basis. Op een zakelijk account met getekende overeenkomst kan het wel, mits je een grondslag hebt en de kandidaat weet dat je AI gebruikt. Laat een mens altijd de eindbeoordeling doen.

Is het invoeren van persoonsgegevens in een chatbot een datalek?

Gebeurt het tegen je eigen afspraken in of zonder verwerkersovereenkomst, dan ziet de Autoriteit Persoonsgegevens dat als een datalek. Je legt vast wat er is gebeurd, verwijdert wat kan en beoordeelt het risico. Is dat er, dan meld je binnen 72 uur bij de AP. Ook als je niet meldt, leg je de afweging vast.

Wat is het verschil tussen anonimiseren en pseudonimiseren?

Anonimiseren betekent dat niemand de gegevens nog naar een persoon kan herleiden, ook jij niet. Dan valt het buiten de AVG. Pseudonimiseren is een naam vervangen door een code terwijl jij de sleutel houdt. Dat blijven persoonsgegevens en de AVG geldt gewoon. Het verlaagt wel je risico, dus doe het waar het kan.

Heb ik toestemming van klanten nodig om AI te gebruiken?

Meestal niet. Toestemming is een van de zes grondslagen, maar zelden de handigste, want iemand kan die altijd intrekken. Voor het uitvoeren van een opdracht leun je op de overeenkomst, voor administratie op een wettelijke plicht. Wees wel open: vertel in je privacyverklaring welke AI je gebruikt en waarvoor.

Mag ik mijn eigen klantdata gebruiken om een model te trainen?

Dit is de lastigste van allemaal. Gegevens die je hebt verzameld om te leveren en te factureren, gebruik je niet zomaar om een model te trainen. Dat botst met doelbinding. Soms kan het met een goede afweging, met geanonimiseerde data of met toestemming. Leg dit altijd voor aan een jurist voordat je begint.